LUÔN NGHĨ ĐẾN KỊCH BẢN XẤU NHẤT
Sáng nay đi làm tôi vô tình nhìn thấy cuốn sách này trên bàn làm việc, hình như của một bạn Intern mang lên đọc. Quyển này viết về Jesse Livermore, một nhà đầu cơ nổi tiếng từ phố Wall sang Việt Nam. Ông từng chiến thắng vang dội với 1 phi vụ “Long/Shot” giá trị hàng triệu USD trên thị trường. Bàn về “May mắn và năng lực của một Nhà đầu tư” trước đây tôi cũng từng xuất bản một Podcast chia sẻ chi tiết.
Kỳ này tôi muốn chia sẻ thêm về câu chuyện: Tại sao một số nhà đầu tư giỏi lại luôn nghĩ về kịch bản xấu nhất trước khi đưa ra một quyết định đầu tư ?
Ai chưa biết “Long/Shot” thì có thể tìm hiểu thêm dạng Hợp đồng giao dịch chứng khoán phái sinh chỉ số VN30, hiện tại bên thị trường mình cũng hoạt động được 5-6 năm rồi.
Lợi ích khi bạn luôn nghĩ đến kịch bản xấu nhất
Việc nhìn ra được kịch bản xấu nhất sẽ thể hiện chúng ta là một nhà đầu tư có sự tỉnh táo trước các giao dịch. Kịch bản xấu nhất ở đây không đơn thuần là việc giá chứng khoán có thể sụt giảm sau khi bạn mua vào. Đôi khi sẽ rơi vào trường hợp bạn lỡ bán mất chứng khoán của mình ngay trước khi chúng bắt đầu tăng giá.
Đánh giá kịch bản xấu nhất với một góc nhìn tương đối thận trọng sẽ giúp chúng ta ước lượng những rủi ro có thể gặp phải trước khi bắt đầu giao dịch. Từ đó, bạn sẽ giải quyết được 3 vấn đề:
- Bạn sẽ có sẵn kế hoạch dự phòng trong trường hợp mọi thứ diễn ra không giống như kỳ vọng. Đa số nhà đầu tư mà tôi gặp sẽ mua thêm gia tăng tỷ trọng nếu giá chứng khoán giảm. Vì vậy, họ sẽ không vội vàng mua hết số tiền đang có, mà sẽ chia nhỏ nó ra để giao dịch từng phần.
- Bạn sẽ kiểm soát tâm lý của mình hơn đối với những biến động ngắn hạn. Bạn sẽ không dễ dàng bị chi phối bởi tâm lý đám đông nếu các biến động này vẫn nằm trong khả năng chấp nhận rủi ro của bạn.
- Bạn sẽ chú trọng vào việc xây dựng danh mục có khả năng phân tán rủi ro. Đơn giản vì mức độ Rủi ro của một danh mục “All in” vào một mã chứng khoán duy nhất so với một danh mục bao gồm nhiều mã chứng khoán khác nhau, được chọn lọc cẩn thận từ các nhóm ngành khác nhau là hoàn toàn khác nhau…
Nghịch lý của thị trường
Bạn nghe thấy ai đó nói về việc họ dự phóng tình huống xấu nhất (worst-case scenario) của thị trường và cách tư duy của bạn cũng tương tự. Nhưng thường kết quả xấu nhất mà chúng ta có thể nghĩ ra vẫn khác hoàn toàn so với thực tế.
Câu chuyện về một gã đánh cược luôn thua
Cho dù là trường đua có 5 chú ngựa, 3 chú ngựa hay 2 chú ngựa, hắn ta đều đánh cược thua đến sạt nghiệp. Một ngày kia, hắn nghe rằng có một cuộc đua ngựa chỉ có duy nhất 1 con ngựa trong đó!
Chắc thắng rồi! Mừng rỡ làm sao, hắn ta thế chấp nhà cửa, vay mượn gia đình bạn bè để đặt cược lần cuối rồi quyết chữa trò chơi này. Tất cả mọi người đều đặt cược cho chú ngựa đó, tuy nhiên vẫn còn một ít % tiền thưởng trên số tiền cược.
Ấy vậy mà được nửa quãng đường, chú ngựa trên lại nhảy qua hàng rào và chạy đi mất tăm ở một phương trời xa… Chủ sòng đua ngựa lấy tất cả tiền, và từ đó người ta không nghe về gã đánh cược đó nữa.”
Nhiều năm trước tôi đọc được mẩu chuyện vui này trong cuốn sách “Điều Quan Trọng Nhất – The Most Important Things” của Howard Marks. Đến bây giờ thỉnh thoảng tôi vẫn dành thời gian chiêm nghiệm lại ý nghĩa của nó.
– – –
Những năm gần đây, tôi nhận thấy việc dự đoán đang trở nên ngày càng khó khăn hơn khi có càng nhiều cá nhân/tổ chức mới gia nhập vào thị trường. Dù hầu hết mọi người đã cố gắng đánh giá kỹ hơn về các biến động ngắn hạn. Thì việc xác định được kịch bản xấu nhất trong ngắn hạn cũng chẳng mang lại nhiều tác dụng trong các chu kỳ tương đối dài của thị trường. Có lẽ nó cũng là lý do chúng ta nhìn thấy phần lớn KOL chứng khoán hô đáy đỉnh đa số đều trật bét…
Thông thường các biến động cuối cùng vẫn sẽ phụ thuộc vào hoạt động của các Big Boy. Vì vậy, khi các Big Boy thể hiện sự đồng thuận một cách đáng kể về hành động thì rất có thể đó mới là kịch bản xấu nhất.
Tất nhiên, đây cũng chỉ là một góc nhìn khá hạn hẹp, bạn cần phải đánh giá cùng lúc nhiều yếu tố khác nữa. Có lúc các Big Boy bắt đầu đồng loạt mua vào -> Thị trường tạo đáy. Lại có lúc tất cả các đều bán xong thì trường cũng tạo đáy. Cả hai kịch bản này đều đã từng xảy ra.
Nói nghe thì hay nhưng đây lại là việc làm ngoài khả năng của hầu hết mọi người. Ai mà biết được các Big Boy đang mua bán như thế nào…. Tui mà biết thì tui cũng đâu có cần phải đi làm đâu đúng hông ?
Vì vậy, bạn cũng đừng đặt nặng vấn đề phải dự báo các kịch bản một cách chính xác.
Theo tôi thì việc chúng ta có thể làm là (1) luôn nghĩ đến những kịch bản xấu nhất (2) chuẩn bị phương án nếu kịch bản xấu nhất xảy ra (3) tìm giải pháp phù hợp cho danh mục đầu tư của mình nếu kịch bản xấu nhất không xảy ra.
Làm giàu từ những kịch bản xấu nhất
Một trong những trải nghiệm đáng quý nhất trong sự nghiệp của tôi là được chứng kiến những giao dịch khổng lồ diễn ra tại vùng đáy và vùng đỉnh dài hạn của thị trường.
Năm 2022, thời điểm thị trường rơi tọt một phát từ khu vực VN-Index 1500 xuống còn 850 điểm. Có 1 Nhà đầu tư bỏ ra khoảng hơn nghìn tỷ mua vào gần 100 triệu đơn vị cổ phiếu HPG ở vùng giá dưới 15k. Nghe đâu bác này còn mua nhiều cổ phiếu khác nữa nhưng nhiều nhất là HPG.
Trong khi rất nhiều người khác mải mê dự đoán thị trường hôm sau lên vùng này, ngày mốt xuống vùng này,… Vẫn luôn có những người ầm thầm tích lũy lượng lớn tiền mặt và nếm mật nằm gai.
Có lẽ điều họ chờ đợi chính là một kịch bản xấu nhất “ngoài sức tưởng tượng của mọi người”. Tôi phải công nhận nó thực sự là một cơ hội rất tuyệt vời để làm giàu.
Cảm ơn bạn đã dành thời gian đọc bài viết này. Hy vọng nội dung bài viết kỳ này của tác giả sẽ giúp bạn có thêm những kiến thức hữu ích và gặt hái thành công.
By Author,
Ngô Thanh Trà
